Is mijn kind dyslectisch?

Stel dat je kind in groep 3 moeite heeft met lezen en/of spellen. Is je kind dan dyslectisch? Van de kinderen in groep 3 is tien procent wat betreft hun ontwikkeling nog niet helemaal klaar voor het leren lezen en schrijven. Ze krijgen te maken met allerlei soorten lees- en spellingproblemen. De oorzaken hiervoor zijn divers en het hoeft niet te betekenen dat er sprake is van dyslexie. Dat is mogelijk wel zo als je kind aan het eind van groep 3, ondanks planmatig gegeven extra hulp, nog steeds een zwakke lezer en/of speller is.

Wat is dyslexie?
Dyslexie is afgeleid uit twee Griekse woorden en betekent letterlijk: ‘dys’ (slecht) en ‘lexis’ (taal). Als je het zo vertaalt, krijg je ‘slecht in taal’.

We spreken van dyslexie als:

  • het leesniveau en/of spellingniveau een groot stuk onder het niveau ligt dat hoort bij de leeftijd, de intelligentie en het schoolniveau;
  • het leesniveau en/of spellingniveau veel lager ligt dan de andere   schoolresultaten;
  • het probleem hardnekkig is (kenmerkend voor dyslexie is namelijk dat gewone  extra oefening, inspanning en begeleiding niet veel helpt).

Uit onderzoek weten we dat dyslexie voorkomt bij twee tot tien procent van de kinderen. Dit wil zeggen dat als er 20 kinderen in een klas zitten er 1 of 2 kinderen dyslexie hebben. Bij jongens komt het vaker voor dan bij meisjes.

Bij het leren lezen gaat het erom dat de hersenen letters vlot kunnen koppelen aan klanken. Dit heet de ‘klankteken-koppeling’. Het rondje dat de letter ‘o’ symboliseert, wordt omgezet in de klank ‘oo’. Bij het schrijven van woorden (spelling) gebeurt eigenlijk het omgekeerde, dan moet een klank worden omgezet in één of meerdere letters.

Bij dyslexie komt de klankteken-koppeling heel moeilijk op gang. De precieze oorzaak van dyslexie is nog niet bekend, wel weten we dat het hersengebied waar klanken en letters worden gekoppeld waarschijnlijk te zwak is aangelegd of moeilijk bereikbaar is. Hierdoor wordt de aangeleerde klankteken-koppeling onvolledig of niet juist in de hersenen verwerkt en minder goed in het geheugen opgeslagen.

Hoe het komt dat de klankteken-koppeling in de hersenen zo moeilijk verloopt, is ook nog niet helemaal duidelijk. Het kan zijn dat een erfelijke factor meespeelt. Als dyslexie in je familie voorkomt, is er meer kans dat je kind dyslectisch is. Een andere oorzaak kan een verstoorde hersenontwikkeling zijn door ziekte of een toevallige omstandigheid in de vroege ontwikkeling van de hersenen. Je wordt dus met dyslexie geboren. Dyslexie is een leerstoornis en geen leerprobleem. Een leerstoornis is een aandoening, iets wat niet overgaat. Een leerprobleem gaat wel over.

Kenmerken van dyslexie
Wat zijn veel voorkomende kenmerken van dyslexie en waar kun je dus opletten bij je kind?

Groep 1 en 2
Articulatie
- laat gaan praten, moeilijk verstaanbaar spreken, een onduidelijke uitspraak van woorden.

Taal - moeite om goede zinnen te vormen - moeite met rijmen - geen zin om de eigen naam te leren schrijven - moeite om het juiste woord te vinden.

Geheugen-moeilijk onthouden van namen, versjes, liedjes, kleuren en de dagen van de week.

Groep 2 en 3
Articulatie
- zwakke uitspraak - met weinig intonatie spreken.

Taal- moeite met hakken en plakken van woorden - moeite met het leren van de letters (klankteken-koppeling) - moeite met het vormen van goede zinnen en het vertellen van een samenhangend verhaal – problemen bij het vinden van het juiste woord.

Geheugen - vergeetachtig zijn, zoals een boek of een gymtas vergeten - moeite met tijdsdruk - moeite met uit het hoofd leren.

Lezen - traag en spellend lezen - radend lezen - moeite met het lezen van kleine woorden (de, het, in, want, ..) - de leesrichting omdraaien waardoor ‘als’ bijvoorbeeld als ‘sla’ wordt gelezen - stillezen gaat beter dan hardop - lezen zonder intonatie - letters en tweeteken-klanken verwisselen (d/b, m/w, ei/ie, eu/ui).

Spelling - veel fouten schrijven, ook bij het overschrijven - letters verwisselen -  letters weglaten - letters in de verkeerde volgorde schrijven.

Groep 4, 5 en 6
Articulatie
-  blijft matig.

Taal - moeite met het schrijven van opstellen - moeite met het maken van een spreekbeurt of boekbespreking.

Geheugen -  moeite met uit het hoofd leren - moeite met het leren van lessen die weinig structuur geven - luisteren naar de leerkracht en tegelijkertijd schrijven is lastig.

Lezen - veel radend lezen om te voldoen aan het leestempo - bij leestoetsen zwak presteren (D en E scores) - de intonatie klopt niet bij de inhoud  - aan het eind van een tekst gaat het lezen moeizamer - begrijpend lezen lukt maar gaat veel trager.

Spelling-spelfouten uit voorgaande leerjaren blijven - veel problemen met weetwoorden (au/ou, ei/ij, s/z, f/v), met leenwoorden (bv. militair, bureau) en met de open en gesloten lettergreep regels - snel schrijven blijft moeilijk en er komen veel woorden voor die onleesbaar geworden zijn en waarin je het oorspronkelijk woord niet meer kan herkennen - het leren van het woordpakket lukt, maar spontaan schrijven blijft moeilijk.

Het wil niet zeggen dat alle genoemde kenmerken van toepassing zijn, dyslexie uit zich op verschillende manieren. Het ene kind heeft moeite met lezen en spellen, de ander juist alleen maar met spellen. Meestal wordt dyslexie als een verzamelnaam gebruikt voor lees- en spellingproblemen. Lees- en  spellingproblemen gaan vaak samen, maar kunnen dus ook apart bestaan.

Bij een vermoeden van dyslexie neemt de leerkracht meestal contact op met de ouders. Er kan dan besloten worden om je kind voor een diagnostisch onderzoek en behandeladviezen door te verwijzen naar een schoolbegeleidingsdienst of dyslexiepraktijk.

 

Tips en achtergrondinformatie
Voor tips en meer achtergrondinformatie kun je kijken op de site: www.balansdigitaal.nl.

Informatie voor kinderen is te vinden op de site: www.hetklokhuis.nl/tv-uitzending/1717/Dyslexie.

Op de site www.makkelijklezenplein.nl is informatie te vinden over boeken voor kinderen met leesproblemen en/of dyslexie.

M.J. Mulder

Psycholoog – Meta Consult

Bronnen:

  • A. de Bondt, De dyslexie survivalgids, Abimo uitgeverij, Sint Niklaas, 2010.
  • A. Paternotte, Houvast bij leesproblemen & dyslexie op de basisschool, Balans/Steunpunt Dyslexie, Bilthoven, 2006

 Wil je een totaalpakket of een abonnement voor een bepaald leerjaar: ga naar de webshop voor ouders