Heeft leren schrijven nog zin?

‘Niemand schrijft meer met de hand. Afschaffen die krulletters, zeggen de oprichters van de Steve Jobsscholen of i-Pad scholen. Leer kinderen liever blind typen.’ Maar is deze uitspraak terecht? Moeten we het schrijfonderwijs binnenkort maar afschaffen? We maken immers steeds meer gebruik van computers en tablets. Waarom zouden we onze kinderen dan nog leren schrijven?  

Het nut van leren schrijven
Uit onderzoek blijkt echter dat leren schrijven wel degelijk nut heeft. Jolien Francken van de Radboud Universiteit heeft in 2013 een literatuurstudie afgerond naar het effect van typen en schrijven op de leesvaardigheid. Daar kwam uit naar voren dat schrijven met de hand andere effecten op de hersenen heeft dan typen. Ten eerste zorgt schrijven voor een betere ontwikkeling van de fijne motoriek. Ten tweede leren we letters beter en sneller herkennen, als we letters met de hand leren schrijven.

Schrijven is dus van invloed op de leesvaardigheid. Maar het is niet zo dat schrijven beter is dan typen. Het werkt alleen anders in onze hersenen. Er is geen enkel bewijs dat als kinderen niet zouden leren schrijven, ze dan niet in staat zouden zijn om te leren lezen. Jolien Francken stelt alleen dat de motorische component van het schrijven het leren lezen vergemakkelijkt. Haar conclusie is dat het belangrijk is om aandacht te blijven besteden aan schrijfvaardigheden en dat meer onderzoek nodig is naar de effecten van het gebruik van laptops en i-Pads op scholen.

Hoewel sommige mensen dus menen dat goed kunnen schrijven tegenwoordig niet meer zo erg belangrijk is, moet het belang van een net handschrift en een soepele manier van schrijven niet worden onderschat. In het voortgezet onderwijs en in het beroepsleven wordt nog steeds veel met de hand geschreven.

Het schrijfonderwijs op school
Op de basisschool gaat het lezen en schrijven gelijk op. Dat begint al bij de kleuters. Zij maken op een speelse manier kennis met letters en schrijfpatronen. In groep 3 leert je kind alle letters lezen en schrijven en de losse letters aan elkaar te verbinden. In groep 4 gaat je kind verder met oefenen en leert hij de woordjes en zinnen tot een vloeiend schrift te maken.

Tijdens het leren schrijven wordt er niet alleen gewerkt aan een leesbaar handschrift, er is ook aandacht voor andere zaken. Dat geldt vooral voor de onderbouw en middenbouw, daar wordt veel aandacht besteed aan een goede schrijf- en zithouding en een juiste pengrip. Hiermee kun je namelijk veel problemen voorkomen, zoals vermoeidheid en concentratieverlies en het draagt bij aan een netter handschrift.

Uit een peilingonderzoek van Cito blijkt echter dat in de hogere groepen steeds minder aandacht is voor deze aspecten. Dan wordt er voornamelijk nog gewerkt aan het verhogen van het schrijftempo. Verder blijkt dat bijna alle leerkrachten in groep 4, 5 en 6 minstens twee keer per maand schrijfonderwijs geven, maar dat dit afneemt in groep 7 en 8.

Uit het onderzoek blijkt ook dat, ondanks het gebruik van laptops en tablets, de leesbaarheid van het handschrift niet is achteruitgegaan. Wel zijn de handschriften van jongens nog steeds minder leesbaar dan die van meisjes. Bijna een derde van de jongens heeft aan het einde van de basisschool een slecht of onvoldoende leesbaar handschrift. Bij de meisjes is dat maar 6 procent.

Een slecht handschrift
Als kinderen na de basisschool naar het voortgezet onderwijs gaan, hebben ze steeds wisselende docenten. Op de basisschool was de leerkracht vertrouwd met de handschriften van zijn leerlingen. In het voortgezet onderwijs is dat veel minder het geval. Daar moet een docent vaak meer dan honderd verschillende handschriften ontcijferen. Bij het corrigeren van opdrachten en toetsen is het dan van belang dat een handschrift makkelijk leesbaar is. Zo niet, dan kan een slecht handschrift van invloed zijn op het cijfer.

Een leerling met goede leerprestaties, maar met een slecht handschrift, kan dus de dupe worden van het feit dat er in het basisonderwijs misschien onvoldoende aandacht is besteed aan zijn handschrift. Het is dus belangrijk dat wat in de onderbouw en middenbouw van de basisschool is aangeleerd, in de bovenbouw wordt onderhouden. Ook al heeft het ene kind meer moeite met schrijven dan het andere, met goede instructies is er toch veel te bereiken. Zeker als de leerkracht in de bovenbouw aandacht blijft besteden aan een goed leesbaar handschrift en tips geeft waarmee een kind zijn werk zelf kan beoordelen en verbeteren.

Waar kun je als ouder zelf op letten bij het schrijven
Een goede schrijfhouding is heel belangrijk. Deze bestaat onder andere uit:

  • rechtop zitten met beide voeten plat op de vloer;
  • tussen buik en tafelrand een vuist afstand;
  • oldoende afstand tussen oog en papier.

Verder moet het papier waarop je kind schrijft schuin liggen.

Ten slotte is de manier waarop je kind zijn potlood of pen vasthoudt ook heel belangrijk. De juiste hantering is als volgt:

  • de topjes van de duim en wijsvinger houden de pen vast;
  • de middelvinger biedt ondersteuning;
  • tijdens het schrijven draait de pols naar buiten;
  • je kind houdt de pen 2 cm van de punt vast.


Nog meer tips
Heb je een kleuter thuis die het schrijven van cijfers en letters wil oefenen? Laat hem dan die cijfers en letters oefenen die hij op school leert en laat hem kleine letters schrijven in plaats van hoofdletters of blokletters.

Beginnende schrijvers kunnen het beste oefenen met een potlood. Gebruik hier voor   een hard potlood; type H is goed, type HB en B zijn meer om te tekenen.

Vanaf groep 4 schrijven kinderen meestal met een vulpen. De school adviseert ouders vaak een Lamy- of Stabilo-pen te kopen, maar fineliners en rollerpennen zijn ook geschikt.

Heeft je kind moeite met de juiste pengrip, gebruik dan eventueel een driekantig potlood of een pen met een voorgevormde grip. Deze zijn te koop in de boekhandel.

Wil je meer weten over hoe je kind leert schrijven op school, lees dan de boekjes van Snap je kind:

  • In groep 2, deel 2 staat het artikel Voorbereidend schrijven;
  • In groep 3, deel 2 staat het artikel Schrijven is zo makkelijk nog niet;
  • In groep 4, deel 4 staat het artikel Het schrijven gaat door.

Redactie Snap je kind!

 

 

 

Wil je een totaalpakket of een abonnement voor een bepaald leerjaar: ga naar de webshop voor ouders.

Bronnen:

  • Cito, Balans van de handschriftkwaliteit in het basis- en speciaal basisonderwijs, PPON-reeks nummer 50, Periodieke Peiling van het Onderwijsniveau,   2012
  • Kennisnet, Schrijven versus typen: wat zegt de neurowetenschap?, 4WUitgave 3 – 2013, Jolien Francken (Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour, Radboud Universiteit Nijmegen)